مىگيرد ( 1 ) . ط . نظريه يونگ كه دين از روان ناخودآگاه بشر سرچشمه مىگيرد . ولى روان ناخودآگاه را منحصر به عناصر مطرود شعور ظاهر كه در زندگانى هر فردى ممكن است پيش بيايد نمىداند ، بلكه مدعى است يك قسمت مشترك از روان ناخودآگاه در همه افراد نوع بشر فطرتاً و وراثتاً وجود دارد . ى . اينكه دين از كهانت متطور شده . خود كهانت و سحر و افسون را گفته‌اند كه از اعتقاد به جاندار بودن همه چيز پيدا شده ( 2 ) . به هر حال منشأش جهل است . 2 . ويليام جيمز مىگويد : به دليل غرايزى در ما كه با حسابهاى مادى جور درنمىآيد ، ما با عالمى غير اين عالم بيشتر بستگى داريم تا به اين عالم . به همان دليلى كه اين غرايز ما را به اين عالم پيوند داده است ، آن غرايز نيز ما را به آن عالم پيوند داده است . 3 . يك دليل فطرى بودن دين ، نوع خريداران آن هستند كه طبقه شريف و پاك و « متقين » به تعبير قرآن مىباشند . اثر دين با اثر پول و خودخواهى متفاوت است . پول ، اجير و دنى و شقى مىسازد و دين ، شريف و پاك و متقى ( 3 ) . 4 . خلاصه مطالبى كه تا اينجا گفته شد : الف . دوجور تمايل در بشر وجود دارد : تمايلات طبيعى و تمايلات اكتسابى و عرفى . انسان همانقدر كه به امور طبيعى علاقه پيدا مىكند ، به امور ديگر علاقه مند مىشود .

--> ( 1 ) . رجوع شود به ورقه آيا منشأ دين علاقه به خود و سرنوشت خود است ؟ . ( 2 ) . رجوع شود به اصول روانكاوى ، حدود صفحات 240 - 250 ، ايضاً به كتاب زمينه جامعه شناسى . ( 3 ) . رجوع به نمره 16 .